विश्व शान्ति या युद्धको दोसाँधमा: सिको चेतावनी

२०८२ भदौ १८ गते बुधबार, प्रकाशित

बुधबार चीनले इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो सैनिक परेड आयोजना गर्दा राष्ट्रपति सी जिनपिङले विश्वले अहिले शान्ति वा युद्ध, संवाद वा संघर्ष, सहकार्य वा शून्य-समभावको बीचमा छनोट गर्नुपर्ने चेतावनी दिएका छन्।

दोस्रो विश्वयुद्धको अन्त्यमा जापानको पराजयको ८०औं वार्षिकोत्सवको अवसरमा आयोजित यस भव्य कार्यक्रममा रुसका राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन र उत्तर कोरियाली नेता किम जोङ उन विशेष अतिथिका रूपमा सहभागी भए।

पश्चिमी मुलुकहरूले largely बहिष्कार गरेको यो कार्यक्रममा पुटिन र किमलाई सम्मानपूर्वक आमन्त्रण गरिएको थियो। दुबै नेता पश्चिमी देशहरूबाट आलोचना खेपिरहेका छन्—पुटिन युक्रेन युद्धका कारण र किम उनका आणविक महत्वाकांक्षाका कारण।

यो परेड चीनको सैन्य शक्ति र कूटनीतिक प्रभाव प्रदर्शन गर्ने उद्देश्यले आयोजना गरिएको हो, जुन अमेरिकाका पूर्वराष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पका व्यापार नीतिहरू र अनिश्चित निर्णयहरूको बीचमा चीनको सम्बन्धहरूमा तनाव आइरहेका बेला आयोजना भएको हो।

“आज, मानवजाति शान्ति वा युद्ध, संवाद वा टकराव, जित-जित वा शून्य-योगफलको छनौटको सामना गरिरहेको छ,” तियानमेन स्क्वायरमा ५०,००० भन्दा बढी दर्शकहरूको भीडलाई सम्बोधन गर्दै सीले चिनियाँ जनता “इतिहासको सही पक्षमा दृढतापूर्वक उभिएका छन्” भनी थपे।

त्यसपछि सी जिनपिङ खुला गाडीमा चढेर सैनिक दस्ता निरीक्षण गरे। मिसाइल, ट्याङ्क, ड्रोनजस्ता अत्याधुनिक सैन्य उपकरणहरू प्रदर्शनमा राखिएका थिए।

८०,००० शान्तिका परेवा र रङ्गीन बेलुनहरू उडाइँदै कार्यक्रम सम्पन्न गरिएको थियो। आकाशमा युद्धक विमानहरूको प्रदर्शन तथा हेलिकप्टरले ठूलो ब्यानर बोकेर उडान पनि गरिएको थियो।

सी जिनपिङ माओ जेदोङ शैलीको पोशाकमा सहभागी भएका थिए। २० भन्दा बढी विश्व नेताहरूलाई उनले रातो कार्पेटमा स्वागत गरे, जसमा इन्डोनेसियाका राष्ट्रपति प्रबोवो सुबिआन्तोको उपस्थितिले सबैलाई चकित बनायो। यद्यपि, उनी घरमा व्यापक विरोधको सामना गरिरहेका छन्। सी जिनपिङकी पत्नी पेङ लियुआनले केही अतिथिहरूलाई अंग्रेजीमा “Nice to meet you” र “Welcome to China” भनेर अभिवादन गरिन्।

ट्रम्पले ट्रम्प सोसियलमा लेख्दै चीनलाई जापानबाट स्वतन्त्र गराउन अमेरिकाको भूमिका सम्झिए। र व्यङ्ग्य गर्दै लेखे: “कृपया मेरा हार्दिक अभिवादनहरू भ्लादिमिर पुटिन र किम जोङ उनलाई दिनुहोस्, जब तपाईंहरू अमेरिका विरुद्ध षड्यन्त्र गरिरहनु भएको छ।”

यद्यपि, उनले यस परेडलाई अमेरिकामाथिको चुनौती मानेनन् र सी जिनपिङसँगको आफ्नो “सही सम्बन्ध” पुनः दोहोर्याए । पानी सरकारका प्रवक्ताले परेडमा टिप्पणी गर्न अस्वीकार गरे। उनीहरूका अनुसार जापान र चीनले हाल ‘रचनात्मक सम्बन्ध’ बनाउँदैछन्।

नयाँ विश्व व्यवस्थाको कल्पना
सी जिनपिङले दोस्रो विश्वयुद्धलाई चिनियाँ राष्ट्रको “महान पुनर्जागरण” को प्रमुख मोडको रूपमा व्याख्या गर्दै चीनको भू-राजनीतिक उदयलाई जोड दिए।

यसै साता उनले क्षेत्रीय सुरक्षा सम्मेलनमा नयाँ विश्व व्यवस्थाको कल्पना प्रस्तुत गरे, जहाँ उनले “हेजेमोनिज्म र शक्ति राजनीतिविरुद्ध” एकताको आह्वान गरे — जुन अमेरिकामाथिको अप्रत्यक्ष कटाक्ष थियो।

ताइवानस्थित अटलान्टिक काउन्सिलका अनुसन्धानकर्ता वेन-ती सुङ भन्छन्: “सीलाई लाग्छ अब सत्ता पल्टिएको छ — अहिले चीन गाडीको स्टेयरिङमा छ।” “विश्व अस्थिरताका कारण चिनियाँ उग्र कूटनीति होइन, ट्रम्पको एकपक्षीय नीतिहरू छन् भन्ने धारणा पनि बढेको छ,” उनले थपे।

सैन्य गठबन्धनको संकेत?
विश्लेषकहरू हेरेका छन् कि यस परेडमार्फत सी, पुटिन र किमबीच रक्षा सम्बन्ध अझ नजिकिने संकेत मिल्नेछ कि भन्ने। रुस र उत्तर कोरियाबीच २०२४ को जुन महिनामा रक्षा सन्धि भएको थियो, र बेइजिङ र प्योङयाङबीच पनि यस्तै सहयोगको अपेक्षा गरिएको छ — जसले एशिया-प्रशान्त क्षेत्रमा सैन्य समीकरण परिवर्तन गरिदिन सक्छ।

पुटिनले यस अवसरलाई चीनसँग थप ऊर्जा सम्झौता गर्न प्रयोग गरेका छन्, भने किम जोङ उनका लागि प्रतिबन्धित आणविक हतियारहरूलाई समर्थन मिल्ने वातावरण निर्माण भएको छ।

किम जोङ उन ६६ वर्षमा पहिलो पटक चिनियाँ सैन्य परेडमा सहभागी उत्तर कोरियाली नेता बनेका छन्। उनीसँगै उनकी छोरी जु ए पनि बेइजिङ आएकी थिइन्, जसलाई दक्षिण कोरियाली गुप्तचरहरूले सम्भावित उत्तराधिकारी मानेका छन् — यद्यपि उनी परेडमा देखिएकी थिइनन्।

सेना सुधार, तर चुनौती कायमै
गत दुई वर्षमा धेरै जना उच्च सैन्य अधिकारीहरू — जसमा केही सीसँग नजिक थिए — भ्रष्टाचारको आरोपमा हटाइएका छन्। ब्रुकिङ्स संस्था (अमेरिकास्थित थिङ्क ट्याङ्क) का विश्लेषक जोन च्जिनका अनुसार: “परेडमार्फत सीले सैन्य आधुनिकीकरणमा चीनले गरेका महत्वपूर्ण उपलब्धिहरू देखाउन चाहेका छन्। यसले पीएलए (चिनियाँ सेनामा) भित्र भइरहेका आन्तरिक चुनौतीहरूलाई छायामा पार्ने काम गर्छ।”

कडा सुरक्षा तयारी
परेडका लागि राजधानी बेइजिङमा विद्यालय, सडक बन्द गरिएको थियो। सुरक्षा तयारी हप्तौँ अगाडि देखिन्थ्यो। स्थानीय सरकारहरूले सम्भावित विरोध नियन्त्रण गर्न हजारौं स्वयंसेवक र कम्युनिस्ट पार्टी सदस्य परिचालन गरेका थिए। यो कार्यक्रम चीनको शक्ति, आत्मविश्वास र भावी कूटनीतिक रणनीतिको स्पष्ट सन्देश हो।